Nhân triển lãm SAM – triển lãm cá nhân đầu tiên của tôi, nhà thơ Phan Đan – một người tôi rất kính trọng – đã ưu ái dành 1 bài viết để tôi đưa vào vựng tập triển lãm.
Ông chỉ có 1 yêu cầu đối với tôi, đó là không được chỉnh sửa bất cứ chi tiết nào trong bài. Phần chuyển ngữ sang tiếng Anh cũng do ông tự viết.
Nhà thơ Phan Đan – tháng 9/2025 ( ảnh chụp bởi nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Đình Toán)
“Loạt tranh acrylic này của Phạm Thị Hồng Sâm mang tới cho người xem một trải nghiệm rất khác so với những tác phẩm mềm mại và đầy nữ tính trước đó. Con thuyền hội hoạ của chị giờ đây trôi đằm giữa hai bờ siêu thực và trừu tượng, dẫu nghiêng đôi chút về phía trừu tượng – một cung cách trừu tượng tràn ngập ẩn dụ làm gợi nhớ tới nghệ thuật của Joan Miró. Các bức tranh của Joan Miró thường là một câu chuyện sắp được kể hoặc đã được kể – một biểu tượng không gian được kéo dài trong tâm tưởng người xem tranh, và các nhà phê bình gọi thứ ngôn ngữ tạo hình như thế là trừu tượng tượng trưng (symbolic-abstract). Tuy nhiên, Phạm Thị Hồng Sâm gắn bó nhiều hơn với những biểu tượng đơn, thay vì những biểu tượng trùng điệp của Miró, và chị cũng chú trọng nhiều hơn tới chất liệu bề mặt cũng như việc thả chiếc neo cảm xúc vào đáy sâu thực tại. Từ đáy sâu ấy, chị để cho trí tưởng tượng của mình nổi lên mặt nước với hàng loạt hình thể hữu cơ kỳ lạ. Và đó là trí tưởng tượng mãnh liệt thấm đẫm tính chất thi ca của một nữ nghệ sĩ.
Nếu nhìn vào bảng màu vừa trầm mặc vừa rực rỡ hay những hình thể mạnh mẽ như điêu khắc của các bức tranh thì khó có thể nói đó là tác phẩm của một nghệ sĩ nữ, bởi nữ tính mà chị thể hiện đã thoát khỏi những biểu hiện quen thuộc như dịu dàng và ám chỉ, mà hầu hết ở đây là những ẩn dụ đầy lý tính. Paul Klee nói rằng: “Nghệ thuật không tái tạo những gì chúng ta nhìn thấy mà khiến cho sự vật được nhìn thấy”, (Art does not reproduce the visible, rather, it makes visible). Ở đây, chính việc đặt tên tranh khiến người xem thấy được nữ tính của tác giả bởi chúng khiến các bức tranh trở lại với những gì dịu dàng và ám chỉ, thậm chí đây đó một cố gắng giải mã các giấc mơ. Nhưng việc giải mã chưa bao giờ khiến các giấc mơ bớt vẻ quyến rũ mà thường chỉ là thêm vào một âm vang của thực tại để chúng trở thành những giấc mơ ban ngày.
Bạn sẽ có hai cách xem các bức tranh, hoặc đọc tên tranh trước khi chiêm nghiệm ý tưởng qua bố cục, hình hoạ và màu sắc, hoặc ngắm nhìn rồi hãy đọc tên tranh, bạn sẽ thấy hai tác phẩm khác biệt. Thử nghiệm tuỳ thuộc khả năng tưởng tượng của bạn – dĩ nhiên, kết quả là chắc chắn nếu bạn cũng có trí tưởng tượng đầy thi tính như Phạm Thị Hồng Sâm.
PHAN ĐAN
13/8/2025
BẢN ĐỒ SAO – một tác phẩm trong bộ tranh CHUYẾN DU HÀNH
This series of paintings by Pham Thi Hong Sam brings the viewer a very different experience compared to her previous gentle and feminine works. Her painting boat now drifts between the shores of surrealism and abstraction, although leaning slightly towards abstraction – an abstract style full of metaphors, it is reminiscent of the art of Joan Miró. Joan Miró’s paintings are often a story about to be told or has been told – spatial symbols linger in the viewer’s mind, that visual language is called symbolic-abstract. But Pham Thi Hong Sam is more attached to single symbols, instead of Miró’s overlapping symbols, and she also pays more attention to surface materials as well as dropping emotional anchors into the depths of reality, then letting her imagination float to the surface with strange organic shapes. And that is the intense imagination imbued with the poetic spirit of a female artist.
If you look at the thoughtful and brilliant color palette or at the sculpture-like shapes of the paintings, it is difficult to say that it is the work of a female artist, because the femininity that she expresses has escaped from familiar expressions to become rational metaphors. Sometimes, the naming of the paintings makes the viewer feel the author’s femininity because it makes the paintings tender and vague, even an attempt to decode dreams. In any case, decoding dreams has never made dreams less charming, but often just adds an echo of reality so that they become daydreams.
You will have two ways to view this series of paintings, either read the title of the painting before contemplating the idea through the composition, drawings and colors, or look at it and then read the title of the painting, you will see two different works. Of course, experiment depending on your imagination – the result is certain if you also have a poetic imagination like Pham Thi Hong Sam.
PHAN DAN
8/13/2025
(Translated by Phan Dan) “
Nhà thơ Phan Đan hiện sống ở Mỹ, nhưng thi thoảng vẫn về Việt Nam. Tôi rất xúc động được ông ghé thăm phòng tranh trong ngày cuối của triển lãm ( ảnh chụp bởi nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Đình Toán – tháng 9/2025 – SAM: Triển lãm cá nhân của Phạm Thị Hồng Sâm tại Blue Gallery).
